Crónica Marítima

Noticias del sector pesquero y del mundo del mar.

 

Crónica Marítima

Crónica Marítima

Terra do mar. Patria do vento. Vocabulario mariñeiro

Publicada:

Noticia redactada por Rafael Lema Mouzo

Compartir este artículo en:

Rafael Lema//

 

Nesta obra aparecen un bo número de accidentes da costa, así como termos mariños, por iso creo que este capítulo pode servir ó lector para achegarse máis á cultura mariñeira da Costa da Morte. Nestas liñas tamén se apreza o respecto que a nosa xente ten polo mar e polo tempo. Sabe que non se pode xogar con él, cos seus caprichos. E por iso sucederon unha boa parte dos accidentes, por faltarlles o respecto as súas maxestades os ventos, a temible costa. Hoxe, como fai varios séculos, tal os mareantes das odiseas de Cunqueiro, a xente do mar na Costa da Morte mira ó ceo, as nubes, os ventos, antes de sair a faena, para preparar a seguinte xornada, seguindo unha complexa maquinaria cultural herdada, froito da experiencia. O estado do mar e o vento son o binomio principal sobre o que xira este xeito de mirar, que agocha un rico silabario que se perderá co derradeiro dos nosos mariñeiros. Nun traballo do Consello da Cultura Galega (Actas I Simposio Int. Antropoloxia Mariñeira. Pontevedra, 1997) encontramos tamén citas de mariñeiros da zona con valiosas informacións.

 

O vento e o estado do mar son as formas do primeiro silabario. En canto ó MAR picado, distinguen os mariñeiros: mar de travesía, mar de ondas, bagha de mar, bagha de mar campal, mar roleiro, mar de fondo, media bagha de mar. A observación do ceo é mirar o semblante, tal nun libro que fala no mesmo idioma da xente. O tempo clarea (vai mellorando), está declarado (de?nido) ou é un tempo claro (seguro, estable). Os pescadores buscan o semblante e miran para onde corre, as trazas que leva. Por exemplo, a densidade, tamaño e forma das NUBES, ou como o vento xoga con elas. Polo xeito hai nubes gordas, trobóns (como montañas), nubes gaiadas (como raíces), nubes livianas (fume, pouco peso). Pola cor: nubes negras, nubes grises, nubes brancas. As escuras anuncian chuvia, as claras, vento. Outros datos son a dirección, altura e velocidade con que se moven. Deste xeito os ventos poden ir altos ou baixos, correr moito ou pouco e así levan as nubes polo ceo.

 

 

En xeral na costa aventada o oeste hai VENTOS de fóra (de compoñente SW, W e NW), ventos de terra (E e SE), nortes (NE e N) e ventos de abaixo ou vendavais (S). Nos portos expostos ós ventos dominantes (maior intensidade), máis orientados cara ó noroeste, os ventos de arriba serían de compoñente N, NE, e NW, os ventos de abaixo ou ventos foranos (S e SW), os ventos da costa (E e SE) e os ventos de travesía (W). Hai ventos fríos, ventos quentes, ventos que traen chuvia, ventos enxoitos. Ventos fortes ou ventos duros, ventos frescos. Cada vento ten unhas características únicas: o vento do norte é un vento de estío de frío, escravo, bravo, rexo. O vento do sur é amoroso , mol, cálido, e adoita vir acompañado de orballo. O vento do este polo xeral fai rebumbio no mar pola forza con que adoita presentarse; e o vento do oeste sempre é fero, ainda que traia boa cara. O vento do noroeste pode facer das súas cando se presenta só polo día e vai morrendo á noite. Hai ventos bravos, ventos bos ou malos, ventos falsos, ventos amorosos, ventos tolos. Personificados como a xente, traducidos a linguaxe e a xeito humano. Amigos ou inimigos do home.

 

O MAL TEMPO tamén ten moitas caras e depende da estación, vento, chuvia. Así temos:

Treboada: unha turbulencia atmosférica repentina (reventa dun momento para outro) que orixina fortes ventos e marusía no mar e dase no verán; case nunca trae chuvia; a súa duración é curta, dende cinco ou dez minutos ata dúas horas como máximo.

Borraxeira: ou borraxa, dase no verán e caracterízase por unha barra de néboa acompañada dun cambio no estado do mar (mar de fondo ou mar picado).

Ciclón: que é un vento moi forte e racheado; dase tanto no verán coma no inverno; no verán pode durar ata quince días e no inverno convértese en temporal cando os fortes ventos están acompañados de chuvias e mar tempestuosa.

Temporal: vaise formando paseniño, empeza por pouco e vai aumentando. Esta situación pode durar semanas, meses.

 

O mariñeiro debe interpretar os cambios que se observan nas estrelas, na lúa, no sol, así como certos comportamentos dalgunhas especies animais (gaivotas, arroaces), que poden achegar unha información valiosa: o circo da lúa; o becho, manchón ou as barbas do sol; a lucerna. Así fala un mariñeiro de Muxía sobre a observación e interpretación dos fenómenos dos ASTROS: "Coa luna tamén nos orientamos muito, e tamén co sol, pois ás veses fai un becho, chamámoslle becho porque é un tipo de manchón. Despois dunha trebonada é fásil que derreta a borraxeira. a borraxeira vese como vai vindo desde fóra e anunsia sur declarado. De nuite serrada vemos ó millor un brillo nas nubes, como si quixera poñerse o sol, pero no medio da nuite, ó millor as dúas ou tres da mañán, e non hai sol. Son as lusernas, que levan un manchón polo sur ou polo norte, destaca o color que leva, e cando se pon, quere desir vento a contra, e non falla; si o becho está no sur, vén vento de norte. Tamén cando o sol sale e mete uns destellos como si foran un faro, pois cando hai eso nós desimos que o sol ten barbas, ventos de arriba, de norte. A luna hai veses que cando leva así un color rosado, é que nos pon cara de chuvia. E outras veses leva un sirco, o sirco da luna, a este non hai que terlle medo, dános chuvia. O do sol si, cando o sol leva sirco, mal tempo. E sabes quen cho di exactamente, os cabróns dos arroases, cando empesan a brincar arriba e abaixo. A consistencia da area da praia, as correntes cando fan corsos de mar coma nos ríos, a transparencia da agua si están neghras e hai reghas de aghua é que avisan que van arrimar pesteadas (tempo de SW con "borraxeiras"), as pulghas da area cando brincan como tolas anuncian tempo do sur".

 

Iniciarse na pesca require coñecer a localización exacta das pasantías e carreiras polas que teñen que navegar os barcos para zafarse dos baixos perigosos. Din en Muxía: "O primeiro de todo é aprende-las carreiras. É o máis difísil de todo, as carreiras hai que conoselas por marcas porque sinón estás perdido, estás a risco de perder a vida a calquera hora. Si nas co noses escusas de ir ó mar. Aquí hai muitos baixos, ti sabes que a tres millas de terra tócase, e por terra do Cabo de Fisterra e por terra de Mexidos é unha serranía, ahora ti que che colla un mal tempo, unha serrasón no mar. E si non tes unha práctica da navegasion local eres home perdido".

 

Os pescadores para referirse ó FONDO crean dous grandes grupos, o que é pedra e o que é limpo, e designan para cada un deles diferentes acepcións. Por iso o labor da sonda, escandallo, é tan importante. Para saber a condición e medida. Nos fondos de pedra recoñocen a disposición e tipos de pedras: laxeado, boleiras, pedra brava, pedra mansa, chans, argaseira. A forma: rodas, petóns. A profundidade: secos, baixos, altos, cabesos, cantiles. Así como as especies asociadas a cada un deles, e para referirse ó fondo de area ou limpo: ollados, beiradas, praias, cuncharais, lameiros. No mar hai petóns, olladais de limpo, ratoeiras de pedra no limpo. Todo este coñecemento serve para o oficio, saber onde hai peixe e cando. As ratoeiras de pedra son boas para as fanecas, e cando hai mares picados para o congro. Os pintos están nos petóns, as robalisas tamén, pero camiñan máis. Nos fondos mariños hai:

BOLEIRAS: zona de seixos de diferentes dimensións; laxeado, rochas chans e de pouco relevo. PEDRA BRAVA: son pedras moi erosionadas e con moitas regañas. Dise brava polo dano sobre os aparellos de rede, xa que "os queima" (rompe). PEDRA MANSA: arghaseira, zona de substrato pedregoso na que medra algazo en grande cantidade; CHANS: fondos de pedra sen a penas elevacións. RODAS: pequenas extensións de pedras situada no medio dun areal; PETÓNS: pedras que sobresaen en altura con respecto ó nivel do fondo; BAIXOS: fondos de pedra relativamente afastados da costa e que sobresaen en altura, podendo chegar a sobrepasalo nivel da super?cie do mar. OLLADOS: zonas de pedra ciscada en substrato de area; BEIRADAS: son os límites que marcan a fronteira entre a pedra e o limpo; PRAIAS: extensións de area grandes no medio dunha zona pedregosa; CUNCHARAIS: (cuncheiras) zonas areosas onde se acumulan os restos de cunchas de bivalvos, normalmente de diferentes especies de ameixas, navallas, orellóns. LAMEIROS: super?cies de area branda e negra.

Añade un comentario sobre este artículo

Cuando las 180.000 momias del SS Thebes amenazaron la Costa da Morte

Cuando las 180.000 momias del SS Thebes amenazaron la Costa da Morte

En una ocasión presentando un libro en Ribeira me preguntaron sobre la carga más extraña portada por un barco naufragado en nuestra costa. Daría para un largo artículo porque hay muchas curiosidades. Pero mayor …

Leer más...

Cemiterio das Gaivotas. A primeira viaxe do libro de Rafael Lema

Cemiterio das Gaivotas. A primeira viaxe do libro de Rafael Lema

PRIMEIRA VIAXE PRIMEIRA SINGRADURA                                          A 10-45. Aten…

Leer más...

La Peste en Muxía en el siglo XVI, una pandemia de terror en la localidad

La Peste en Muxía en el siglo XVI, una pandemia de terror en la localidad

. // Muxía contaba cara el año 1568 con 140 vecinos, y que en poco tiempo quedaron en 40 hacia los años 1571-1572, y en 1591 solamente había en el pueblo 31 vecinos, quedando Muxía casi despoblada. Los fallecidos…

Leer más...

El naufragio del Merlín, el barco que se llevó consigo un tesoro frente a la costa de Fisterra

El naufragio del Merlín, el barco que se llevó consigo un tesoro frente a la costa de Fisterra

Tras la Gran Hambruna de los Metales que sufrió Europa en el siglo XV,concretamente los peores años fueron entre el 1457 hasta 1464 que fue provocada posiblemente por la pandemia de la Peste Negra o la Guerra de los Cien Años…

Leer más...

Facebook

Twitter

Esta web utiliza cookies para mejorar la experiencia del usuario. Si continua navegando consideramos que acepta el uso de cookies. OK Más información