Os homes do ferro. Crónicas do Mar galego 6. Rafael Lema e Carlos Santa Cruz.
O León era un Gran Can que apareceu cando o naufraxio do Erkowit en Bastiagueiro (30-10-1970, sudanés). Os veciños dixeron que o viran vir nadando desde o barco. Levaba pola praia uns días, alimentándose do que o mar ía botando do buque. Da cociña e da carne conxelada da neveira.
A xente tíñalle moito respecto porque nunca viran un can así; ademáis do tamaño, semellaba un león porque gastaba unha dourada e longa pelaxe cubríndolle o pescozo. E era un can albino, pastor suizo.
Aseguraba a xente que o vían coller as latas de magro de porco da carga do barco e esnaquizalas dunha dentellada para comerlle o contido. Como o meu avó se fixo cargo do barco e da carga e había queixas polo «temible can», mandaron os gardas da Mariña que o leváramos de alí.
Na ferranchina do meu avó xa había de moi antiguo unha manda duns trinta cans, encargados de noite da custodia da parcela e da chatarra. E o avó quixo quedar co León. Foron á praia e coa axuda dos gardas que a vixilaban -pois estaba precintada por contaminación- arrinconaron o becho.Tiveron que dar algún tiro ao aire (eran outros tempos), pois o can enfrontouse a eles. Levaban unha rede para descargar o Erkowit e ao final collérono. O lar dos meus avós era unha casa antiga de indianos.
Tiña no interior unha gran paxareira vella, toda de cristal, que non se usaba. E o meu avó instalou alí o León. El presumía cos amigos do can.
Por alí pasou media rúa de San Xoán e Orillamar para velo. A paxareira era moi alta, para acoller pavos reais, cunha especie de altiño desde onde se vía o exterior e daba o sol. Alí acostumaba a sonllar o León. Un día xogaba eu diante da casa e sentín un algareo e un ruído moi grande. Oín berros dentro da casa. Nestas, vexo sair o León escopetado cara min. Xusto antes de atropellarme pega un brinco e pásame por riba, esquivando entre os autobuses e a maquinaria vella alí acumulada. Entrei na casa asustado, buscando pola miña nai, e encontrei o carteiro coa súa saca de coiro, sentado no chan e sangrando pola cabeza.
O carteiro entrou sen avisar e o León ao velo foi contra o cristal para atacalo. Véndose ceibo, preferiu fuxir. Despois diso colocaron uns metálicos de cama tapando o buraco e a vida continuou. O solar da ferranchina foi expropiado a un prezo baixo para erguer a escola de Belas Artes.
Cando embarranca o Mitera Sotiria (Bens 1988, chipriota) o meu tío pediulle o can a meu avó para subilo a bordo a velar pola noite contra os roubos. Xa o can entón estaba un poco máis domesticado, polo obreiro que lle daba de comer. E para alá foi. O León pasou por varios barcos nesta tarefa. En Fisterra contáronme que ninguén subiu máis ao Good Lyon a raquear desde a súa chegada.
O León acabou os seus días na parcela da empresa en Sabón. Xa moi vello; non vía, sen dentes e camiñaba pesado; pero sempre era o primero en comer cando ulía o pote da comida. Os demáis cans, algún máis forte, non tiñan valor de interrumpilo. Seguía mantendo a súa autoridade. Enchíase ben, e logo, se apañaba un bo óso, agochábase entre os ferros. Un día desapareceu e ninguén soubo máis del. Quizais viu un barco pasando pola Praia do Rañal e tirouse no mar detrás del.
