Sobre o Casón en Fisterra. Homes do ferro. Episodio 12. Carlos San Claudio e Rafael Lema
«Manolo, está ou pobo alterado. A túa xente quitou o Reactor Nuclear do Cason«. Danger en letras grandes e vermellas é unha palabra moi coñecida que prevén e asusta en todas as partes do mundo. E tamén en Fisterra. Aquí foi desde tempos antigos verba entendida, ligada case sempre ao paso dos barcos dos nosos veciños ingleses, aos seus naufraxios, á frota mercante e mariñeiros da zona que nela traballaron.
Estas letras veñen ás veces escritas en quebrazos que a mar deita na terra despois de temporais ou naufraxios; algúns causaron graves desgrazas ao manipulalos. Os temas do Cason aínda estaban moi quentes. Cando aquel día asollado de agosto vin que un ladrillo voaba cara ao barco desde o peirao e que nos berraban en terra unha morea de persoas, ao principio non me dei conta que pasaba. Estabamos levando ferros do barco ao peirao de Fisterra e a benvida non foi amigable. Ninguén quería nada do Cason preto, moitos tiveron que escapar correndo do pobo cando o embarrancaron, deixando atrás parte da súa vida.
A xente de Fisterra tiña razón. Pensarían: «como estes elementos nomeados por este Goberno de absurdos, inútiles, mentireiros e comprados van agora meter nos nosos fuciños os restos da súa incompetencia». Eu, con 17 anos, tampouco tiña moita consciencia do perigo, pero a desconfianza nunca me faltou. O fondo aparentaba con bastante vida, había polbos nos tubos, sargos e robalizas «entre os ferros» e en xeral non se vía nada diferente doutra parte da costa. Os problemas empezaron ao levantar as pezas que os holandeses deixaran tiradas pola zona. Estes, cando traballaron inicialmente no casco, aseguráronse de facelo con equipos de protección adecuada para produtos químicos e corrosivos.
Aínda así sabiamos que un dos seus mergulladores sufrira graves queimaduras por produtos químicos que lle derreteron o traxe de mergullo estando dentro dunha das adegas. Os pedazos ao levantalos soltaban unhas grandes burbullas á atmosfera nos momentos primeiros do naufraxio. Os traxes de mergullo que utilizabamos, á semana descompoñíanse e había que tiralos. Aínda que sempre se pensou que isto pasaba polos efectos do fuel de abordo.
A peza en cuestión xurdiu despois dunha baixa de mar campal. Resulta incrible os millóns de toneladas de area que desaparecen ou aparecen cada temporal. O Barco abriu polo medio e moitos equipos botáranos fóra da adega os holandeses, con total descoñecemento de ninguén. Despois, a area foi cubrindo case todo, aos poucos, antes da nosa chegada. Ao pasar o temporal e non atopar area (baixou case cinco metros o calado da zona) emerxeron unha chea de cousas curiosas, máquinas que non se sabía que alí estaban. Un maná inesperado para os chatarreiros. Eixos, a hélice de respecto, tubaxe, estai. O anaco da polémica mediría uns 10 metros de longo por 4 de ancho e pesaría unhas 50 toneladas. Semiesférico. Eu pregunteille ao Vello que sería e el díxome que seguramente a caldeira de fuel do principal. Conservaba os reloxos grandes de presión en aceiro inoxidable, tubaxes ao redor, válvulas, manómetros de caudal, etc.
Aínda mostraba a pintura branca. E destacando, unhas grandes letras que poñían Danger. Acordamos ao día seguinte armar a cabria e aproveitar tanto material ao descuberto, recuperar as partes máis pesadas antes que arenase de novo. O peirao de Fisterra na punta mostraba unha pequena chaira de dique, moi útil para deixar as pezas da cabria en marea chea e despois na baixamar despedezalas. Marchamos de fin de semana. Cheguei a casa e tiña un aviso de tío Manolo, que o chamase urxentemente.
-Pero que carallo quitastes do Cason?.
-Unha caldeira.
-Seguro?
-Creo que si.
-Chamoume o delegado do Goberno que está o pobo alborotado, que din que é un Reactor Nuclear.
Así estivemos varios anos. Sempre coa mosca detrás da orella. De feito, demostrouse coas pezas que quitamos, que levaba equipos dunha central nuclear, sen declarar, escondidos entre a carga. Eran outros tempos, e claro, eu entón tiña 17 anos. Se é agora nas mesmas circunstancias non me ven o pelo.
Nas faenas de despezamento do Casón, o coro de quince xubilados que nos acompañaban a diario observando as nosas manobras viron aquela estraña mole -cos seus reloxos, válvulas e a palabra danger- descuberta ao ir baixando a marea, e non tardaron en irlle coa alerta ao alcalde.
